بازتواني پس از پيوند



               

تعريف بازتواني قلب:                                                                                                                                                                                                                                                                                   بازتوانيقلب مجموعه فعاليت ها و اقداماتي است كه به بيمار امكان مي دهد ، پس از يك تجربه سخت و جدي قلبي (سكته قلبي ، فنر زدن رگهاي قلب ، جراحي عروق قلب و دريچه و پيوند قلب ) به بهترين شرايط جسمي ، روحي ، اجتماعي ،شغلي و   ...با استفاده از توانايي هاي خود برسد.

به عبارتي ديگر بازتواني قلبي ، مجموعه اي از برنامه هاي دراز مدت است و شامل:

ارزيابي پزشكي و باليني

نظارت بر اجراي درمان

بهرمندي ار ورزش

آموزش و مشاوره جهت تغيير نحوه زندگي و كاهش عوامل خطر آفرين بيماري مي شود.                                             

                                                                                                             
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    
 

نقش ورزش در بازتواني قلب


حركت و فعاليت لازمه حيات و همواره مويد تداوم زندگي بوده است.يك بيمار قلبي طبق الگوهاي جديد توانبخشي قلب به منظور بازگشت سريع و موثرتر به زندگي روزمره قبلي خود تحت حمايت برنامه هاي بازتواني قلب به گذشته هنگام ارائه برنامه درماني بيماران قلبي و به خصوص پس از اعمال جراحي قلب تاكيد بر فعاليتهاي حركتي و ورزشي بيماران است.

هدف از ورزش به عنوان قسمتي از برنامه بازتواني ، كمك به بهبودي و رسيدن به تناسب اندام و قدرت جسماني مناسب است.علاوه بر ان ، ورزش مي تواند باعث افزايش اعتماد به نفس و تقويت روحيه بيمار شود.

ورزش منظم ، قسمت مهمي از برنامه ي بازتواني را تشكيل مي دهد و به محافظت از قلب در برابر بيماري عروق كرونر كمك مي كند.

 
 

ورزش مناسب بيماران قلبي:


همانطور كه گفته شد ورزش يكي از اجزاء اصلي برنامه توانبخشي قلب را تشكيل مي دهد و در بيمار قلبي بايد:

  •  هوازي باشد. يعني هنگام ورزش اكسيژن توسط دستگاه گردش خون به تمام بدن برسد.در فعاليتهاي ورزشي هوازي دست ها و پاها كه داراي عضلات متعدد و بزرگي هستند،به كار گرفته مي شوند و فعاليت داشتن آن ها مهم و ضروري است .
  •      ايزوتونيك باشد. بدين معنا كه عضله در حال انقباض مي يابدطول آن نيز همزمان كوتاه مي شود و كشش روي ماهيچه به طور يكسان اعمال مي شود.
  •      موزون و مداوم باشد.يعني فعاليت عضلات به طور تكراري شونده بوده به طوري كه تحت فشار و خستگي نباشد.
  •      فعالتهاي ورزشي مانند؛پياده روي آهسته ،پياده روي تند ، دويدن آهسته دوچرخه سواري و شنا تمامي اين ويژه گي ها را دارند و جزء ورزش هاي هوازي طبقه بندي مي شوند و در صورتي كه اصولي اجرا شوند باعث تقويت سيستم قلبي – ريوي – عروقي خواهند شد.
  •      در مقابل ورزشهاي بي هوازي  و قدرتي هستند كه براي بيماران قلبي نه تنها مفيد نيستند بلكه مضر هم مي باشند.
  •      بايد به خاطر داشته باشيد قرار نيست شما ورزشكار شويد و در فعاليتهاي رقابتي شركت كنيد . در واقع مسابقه اي در كار نيست . بلكه هدف از ورزش در بيماران قلبي همان چيزي است كه در چهار چوب برنامه بازتواني قلب قرار داده شده است و نه بيشتر بايد هميشه در نظر داشت مشاوره با پزشك متخص قبل از شروع به فعاليت هاي ورزشي ضروري است .
 
 

ورزشهاي هوازي با چه شدتي بايد اجرا شود؟


  •      پس از كسب توانايي و شرايط لازم بيمار و با توجه به مراحل بازتواني قلب آن ورزشي براي سيستم قلبي مفيد خواهد بود كه 20-15 دقيقه طول بكشد و طي اين مدت ضربان قلب فرد در محدوده هدف قرار داشته باشد.
  •      حين ورزش اگر ضربان قلب كم تر از محدوده هدف باشد ورزش انجام شده اثر مفيد قلبي نداشته و بايد سرعت ورزش را قدري افزايش داد و در صورتي كه ضربان قلب بيش تر از محدوده هدف باشد ممكن است اين ورزش براي قلب مضر باشد بنابراين بايستي سرعت ورزش را كم تر كرد تا ضربان در محدوده هدف قرار گيرد .
  •      در بيماران پيوند ممكن است حتي در حالت استراحت هم ضربان قلب بالا باشد و همچنين پاسخ ضربان قلب متناسب با شدت ورزش نيست.

     شدت انجام  و اجراي فعاليت هاي ورزشي را مي توان به يكي از روش هاي زير مشخص كرد 

 
 

     روش تعيين ضربان هدف قلب :


در صورتي كه فرد داراي آمادگي جسماني و فعالي ورزشي بوده باشد ضربان هدف قلب در محدوده 85-70 درصد در نظر گرفته مي شود و گرنه در شروع فعاليتهاي ورزشي هنگامي كه عضلات و سيستم قلبي – ريوي آمادگي لازم را ندارند ضربان هدف را در محدوده 70-50 درصد حدكثر در نظر مي گيرند.

 
 

سطح ورزش مكالمه اي


در حالت طبيعي تعداد تنفس افراد حين فعاليت هاي ورزشي افزايش ممي يابد حين حركات ورزشي مانند دويدن آهسته اگر فرد بتواند هم صحبت كند و هم آواز بخواند در واقع ورزش انجام شده براي او خيلي سبك تلقي مي شود و داراي اثرات مفيد و موثر نيست . ولي اگر بتواند صحبت كند ولي به علت نفس نفس زدن ناشي از افزايش تعداد تنفس نتواند آواز بخواند ، به حدي از شدت ورزش رسيده است كه از نظر قلبي مفيد و موثر است.

 

 

 

مقياس بورگ:


اين مقياس هم مانند ضربان قلب و ارزيابي مكالمه بياني معياري جهت تعيين شدت تمرينات ورزشي مي باشد.

در اين روش درجه بندي و جدولي ارائه شده ، درك احساس شما را از شدت فعاليت ورزشي بيان مي كند درك فعاليت انجام شده عمدتا به ميزان كشيدگي و خستگي عضلات شما و احساس تنگي نفس يا درد قفسه سينه بستگي دارد . اين مقياس از شماره 6 تا 20 درجه بندي شده است.

حين تمرينات ورزشي اگر تا جايي به خود فشار آوريد كه احساس كنيد فعاليت مربوطه تا حدي شديد و سخت است به درجه 13 بورگ رسيده ايد.

در صورتي كه به حد نفس نفس زدن برسيد معادل درجه 17 خواهد بود و معمولا درجات 12 تا 13 در مقياس بورگ معادل شدتي از ورزش هستند كه در آن به 60تا 75 درصد حداكثر ضربان قلب دست مي يابيد. به عبارت ديگر دامنه فشار درك شده معادل 12 تا 13 مقياس بورگ با محدوده ضربان قلب هدف در تمرينات هوازي مطابقت مي كند.

در هنگام ورزش و فعاليت بايد آن چه را كه احساس مي كنيد بيان كنيد نه آن چه را كه فكر مي كنيد. تا حد امكان صادق باشيد و سعي نكنيد شدت را بيش از اندازه يا كم تر تخمين بزنيد .

در طي كلاس هاي ورزشي ، به طور منظم ( معمولا بعد از تمرينات پله ، دوچرخه و دوي ثابت ) از شما خواسته مي شود تا به قسمت بيان كلامي در جدول مقياس نگاه كنيد ، سپس عددي را كه بيانگر احساس شما است از روي جدول گزارش كنيد.

جدول درجه بندي بورگ ( مقياس فشار درك شده )

درجه بندي

توصيف زباني فشار ناشي از شدت ورزش

6

-

7

خيلي خيلي ضعيف

8

-

9

خيلي ضعيف

10

-

11

مختصري ضعيف

12

-

13

قدري ضعيف

14

-

15

سخت

16

-

17

خيلي سخت

18

-

19

خيلي خيلي سخت

20

-

 

به خاطر داشته باشيد در هنگام ورزش در منزل از مقياس بورگ استفاده كنيد و مقادير آن را ثبت كنيد. هميشه بايد تا حدي كه احساس راحتي مي كنيد ورزش يا فعاليت كنيد.با گذشت زمان و تمرينات ورزشي مكرر هر چه تناسب بدني و آمادگي جسماني شما بيش تر شود بايد بتوانيد فعاليت بيش تري را انجام دهيد و احساس راحتي بيشتري داشته باشيد.

 
 

تاثيرات مفيد ورزش در بيماران قلبي :


ورزش به افزايش قدرت قلب كمك و باعث كارايي بهتر دستگاه قلبي – عروقي مي شود. با داشتن برنامه هاي ورزشي منظم به تدريج قادر خواهيد بود با تلاش كم تر كار بيش تري را انجام دهيد.

ورزش باعث مي شود كه فشار خون در حد طبيعي باقي بماند همچنين مي تواند به كاهش فشار خون كمك نموده و از ابتلا به فشار خون بالا پيشگيري كند.

فعاليت هاي ورزشي به حفظ سطح قند خون در حد طبيعي و كنترل ديابت (قند خون) كمك مي كند.

ورزش به كاهش كلسترول ( چربي خون) كمك و از رسوب چربي ها در رگ هاي قلب پيشگيري مي كند .

ورزش ميزان سوختن كالري اضافه را افزايش مي دهد بنابراين به شما كمك مي كند تا به وزن ايده ال رسيده و ؟آن را حفظ نماييد

ورزش باعث كاهش استرس ، اضطراب و افسردگي مي شود . احساس حيات مجدد و آرامش ره آورد فعاليت هاي ورزشي منظم خواهد بود.

 
 

توصيه هاي مفيد جهت اجراي فعاليت هاي ورزشي در بيماران قلبي :

شروع ورزش


هنگام شروع فعاليت هاي ورزشي ، ابتدا بايد به آهستگي فعاليت را آغاز كرد و به تدريج در طي هفته هاي آينده سرعت ، شدت و زمان آن افزايش يابد.

مهم است كه از انجام آن چه محدود شده ايد اجتناب كنيد.

هميشه شروع ورزش با كمي گرم كردن بدن آغاز مي شود تا عضلات شما آمادگي لازم براي فعاليت صلي را داشته باشند.

پس از مرحله گرم كردن نوبت مرحله ورزش اصلي هوازي خواهد بود

ورزش هاي هوازي به طور موثري كمك مي كنند تا عملكرد قلب ، ريه و جريان خون شما بهبود يابند.

در پايان هر جلسه ورزشي ، تمرينات سرد كردن را انجام دهيد تا از درد ناشي از گرفتگي عضلات كه در روز بعد ايجاد مي شود جلوگيري شود. گرم كردن و سرد كردن بدن برنامه ي ورزشي را موثرتر و ايمن تر مي سازد.

 
 

نكاتي كه هنگام ورزش كردن بايد رعايت نمود:


همواره به خاطر داشته باشيد كه هر نوع ورزش يا فعاليت بدني را به آهستگي شروع كنيد و به تدريج بر شدت آن بيفزاييد. هيچگاه از ابتدا حداكثر توان خود را صرف نكنيد. اين كار باعث مي شود فشار زيادي به قلب و عروق شما وارد شود.

مدت زمان فعاليت ورزشي به سن شما ، وضعيت جسماني ، وضعيت قلب و ريه بيماري هاي همراهو شدت ورزش بستگي دارد. كار را با يك پياده روي 10 تا 15 دقيقه اي سه بار در هفته آغاز كنيد و كم كم بعد از آمادگي بدني زمان جلسات را طولاني تر و يا تعداد جلسات را افزايش دهيد .اگر  از قبل  فعال بوده ايد يك ورزش 30 دقيقه اي براي رسيدن به ضربان قلب هدف كفايت مي كند.

از فعاليت خيلي سريع و شدي و طولاني سودي نخواهيد برد ، بلكه ممكن است مضر هم باشد.

در ساعات خنك تر روزهايي  كه هوا نسبتا گرم و مرطوب است ورزش كنيد.از ورزش در هواي خيلي سرد و يا گرم و مرطوب خودداري كنيد.

قبل از شروع ورزش ،مرحله گرم كردن را به دقت اجرا كنيد.

هميشه پس از اتمام ورزش اصلي ( يعني ورزشي هوازي كه طي آن به ضربان هدف رسيده ايد) زماني را صرف سرد كردن بدن تان كنيد.

اگر ديابت داريد قند خون تان را چك كنيد و هميشه يك وعده كربوهيدراتي ( نشاسته اي )با خود همراه داشته باشيد.

لباس گشاد و راحت بپوشيد

كفش مناسب و راحت و اندازه پا بپو شيد

حين ورزش كردن اگر چند لحظه خواستيد بايستيد،به حركت دادن پاها و انگشتان پا ادامه دهيد.

مهم است فعاليتي را انتخاب كنيد كه ازآن لذت مي بريد

سعي كنيد ورزش را جزيي از فعاليت هاي روزانه تان قرار دهيد .به عنوان مثال به جاي استفاده از ماشين براي خريد از مغازه هاي اطرافتان پياده روي كنيد.

در موارد زير انجام فعاليت هاي ورزشي ممنوع است :

در هنگام بيماري يا عفونت ها مثل سرما خوردگي ، ورزش نكنيد.

تا 2 ساعت پس از خوردن يك وعده غذاي سنگين ، ورزش نكنيد.

اگر خيلي گرسنه ايد شروع به ورزش نكنيد.

قبل و بعد از ورزش از دخانيات و دارو هاي خواب آور استفاده نكنيد.

داروهاي مربوط به بيماري قلبي ، قبل و بعد از شروع ورزش در ساعات تعيين شده طبق دستور قبلي ادامه يابد ( در صورتي كه درد در محل برش جراحي وجود دارد ، استفاده از مسكن هاي غير خواب آور ضرورت دارد .

پس از ورزش ، دوش خيلي گرم يا سرد نگرفته و به سونا نرويد زيرا امكان كاهش فشار خون و به دنبال آن سرگيجه و سبكي سر وجود دارد.

موقع ورزش از طريق دهان و بيني به خوبي و به طور منظم ، تنفس عميق داشته باشيد.

حركات طولاني مدت انجام ندهيد ، به ويژه اعمالي كه در آن دست ها بالاي سر نگه داشته مي شوند مانند بلند كردن وزنه يا هل دادن ماشين

اگر احساس ناراحتي و گرفتگي در قفسه سينه نموديد ، از ادامه ي ورزش صرف نظر نموده ، استراحت كند و طبق دستور پزشك عمل كنيد.

اگر هر نشانه ي غير معمولي مانند: تنگي نفس شديد ، سرگيجه ، تهوع ، طپش قلب ،رخوت در عضلات ، خستگي غير معمول يا مفرط داشتيد. فعاليت ورزشي را فورا قطع كنيد.

 
 

دفتر يادداشت اطلاعات ورزش خانگي :


به خاطر داشته باشيد فعاليت جسمي منظم در طول عمر ( حداقل 30 دقيقه در روز به مدت 5 بار در هفته ) براي سلامت عمومي شما بسيار مهم است .

آن چه مسلم است برنامه ريزي ورزشي براي هر فرد با در نظر گرفتن وضعيت جسماني و بيماري قلبي اوست و ممكن است با ديگران متفاوت باشد .

اجراي حركات ورزشي بدون مشاوره پزشك ممكن است خطر ساز بوده و توصيه نمي شود.

 

 

 

تهيه كننده : فاطمه ابراهيميكارشناس پرستاري

مركز بازتواني بيمارستان امام رضا(ع)مشهد